Bạn có bao giờ “đứng hình” vì không biết phải dùng từ nào cho đúng trong một buổi phỏng vấn quan trọng, hay thậm chí chỉ là khi phản hồi một bình luận trên mạng xã hội?
Tôi cá là ai trong chúng ta cũng từng trải qua cảm giác đó! Với tốc độ phát triển chóng mặt của công nghệ và sự đa dạng trong giao tiếp hiện đại, việc chọn lọc từ ngữ phù hợp theo từng tình huống không chỉ là kỹ năng mềm mà còn là “chìa khóa vàng” để bạn tự tin tỏa sáng.
Cá nhân tôi cũng từng gặp khó khăn, nhưng sau nhiều năm đúc kết, tôi nhận ra rằng nắm vững nghệ thuật này giúp ích rất nhiều, từ công việc cho đến các mối quan hệ cá nhân.
Hôm nay, tôi sẽ bật mí những bí quyết giúp bạn làm chủ lời ăn tiếng nói, tránh những hiểu lầm không đáng có và gây ấn tượng mạnh mẽ với mọi người. Hãy cùng tìm hiểu chính xác cách làm chủ từ ngữ trong mọi hoàn cảnh ngay bên dưới nhé!
Ngữ cảnh quyết định lời nói: Chìa khóa để không bao giờ “lỡ lời”
Bạn biết không, có những lúc tôi cứ ngỡ mình đã chuẩn bị rất kỹ càng, từ nội dung đến giọng điệu, nhưng khi đối mặt với một tình huống bất ngờ, tự dưng lại thấy mình “đứng hình” hoặc buột miệng những câu không đúng lúc.
Rồi sau đó, tôi cứ trăn trở mãi, ước gì mình đã nói khác đi. Hóa ra, việc hiểu rõ ngữ cảnh giao tiếp quan trọng hơn chúng ta tưởng rất nhiều. Nó giống như việc bạn mặc đồ đi dự tiệc cưới mà lại chọn bộ đồ đi biển vậy, không hợp tí nào!
Ngữ cảnh bao gồm không gian, thời gian, mối quan hệ giữa những người tham gia, và thậm chí cả mục đích của cuộc trò chuyện. Khi chúng ta nắm bắt được những yếu tố này, việc chọn từ sẽ trở nên dễ dàng và tự nhiên hơn rất nhiều.
Cá nhân tôi đã học được một bài học xương máu rằng, mỗi môi trường đều có “luật chơi” riêng của nó, và nếu không tuân thủ, dù lời nói có hay đến mấy cũng trở thành vô nghĩa, thậm chí còn gây phản tác dụng nữa cơ!
Chính vì thế, tôi luôn dành thời gian quan sát và cảm nhận trước khi mở lời.
Hiểu rõ môi trường giao tiếp: Từ phòng họp đến bàn ăn gia đình
Môi trường giao tiếp ảnh hưởng trực tiếp đến cách chúng ta chọn từ. Thử nghĩ xem, bạn sẽ không bao giờ dùng những từ ngữ trang trọng, chuẩn mực như khi trình bày một dự án lớn trước ban giám đốc để nói chuyện phiếm với bạn bè thân thiết đúng không?
Hay ngược lại, việc sử dụng tiếng lóng, từ ngữ xuồng xã trong một buổi gặp mặt đối tác có thể khiến bạn mất điểm trầm trọng. Tôi vẫn nhớ lần đầu đi phỏng vấn, vì quá lo lắng mà tôi đã dùng vài từ khá thông tục, và kết quả là…
trượt. Sau này, tôi nhận ra rằng, ở mỗi nơi, chúng ta cần một bộ “từ điển” riêng. Trong môi trường công sở, sự trang trọng, lịch sự và rõ ràng là ưu tiên hàng đầu.
Còn ở nhà, sự ấm áp, gần gũi và thể hiện tình cảm lại được đề cao. Việc chuyển đổi linh hoạt giữa các “bộ từ điển” này chính là nghệ thuật.
Phân tích đối tượng: Ai đang lắng nghe bạn?
Ngoài môi trường, đối tượng giao tiếp cũng là yếu tố cực kỳ then chốt. Bạn đang nói chuyện với một đứa trẻ, một người lớn tuổi, một đồng nghiệp, hay một người nước ngoài?
Mỗi đối tượng sẽ có cách tiếp nhận thông tin và kỳ vọng khác nhau về cách bạn thể hiện. Khi tôi làm việc với các đối tác nước ngoài, tôi luôn cố gắng sử dụng ngôn ngữ đơn giản, rõ ràng, tránh các thành ngữ hay tục ngữ địa phương có thể gây hiểu lầm.
Ngược lại, khi trò chuyện với bà ngoại, tôi lại dùng những từ ngữ gần gũi, trìu mến, chậm rãi hơn. Một ví dụ khác là khi bạn đang cố gắng thuyết phục ai đó, bạn cần phải hiểu họ quan tâm điều gì, động cơ của họ là gì để lựa chọn từ ngữ chạm đúng vào tâm lý của họ.
Chính sự thấu hiểu này sẽ giúp bạn tạo ra cầu nối vững chắc, khiến đối phương cảm thấy được tôn trọng và dễ dàng tiếp nhận thông điệp của bạn hơn.
Giao tiếp chuyên nghiệp nơi công sở: Nâng tầm sự nghiệp qua từng câu chữ
Môi trường công sở là một sân chơi mà ở đó, lời nói của bạn không chỉ thể hiện cá tính mà còn phản ánh năng lực và thái độ làm việc. Tôi đã từng chứng kiến nhiều bạn trẻ rất giỏi chuyên môn nhưng lại gặp khó khăn trong việc giao tiếp, đặc biệt là khi trình bày ý tưởng hay phản hồi góp ý.
Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả công việc mà còn cản trở con đường thăng tiến của họ. Tôi tin rằng, một khi bạn làm chủ được lời ăn tiếng nói tại nơi làm việc, bạn sẽ mở ra rất nhiều cơ hội cho bản thân.
Từ việc tạo ấn tượng tốt với sếp và đồng nghiệp cho đến việc đàm phán thành công các dự án quan trọng, tất cả đều cần đến sự tinh tế trong ngôn ngữ.
Lời ăn tiếng nói khi báo cáo, trình bày ý tưởng
Khi báo cáo hay trình bày ý tưởng, sự rõ ràng, mạch lạc và súc tích là điều tối quan trọng. Tôi thường bắt đầu bằng cách xác định mục tiêu chính của bài nói, sau đó sắp xếp các ý theo một trình tự logic, dễ hiểu.
Ví dụ, thay vì nói lan man, tôi sẽ tập trung vào những con số, dữ liệu cụ thể để minh chứng cho quan điểm của mình. Quan trọng hơn, bạn cần phải biết cách dùng từ ngữ khéo léo để nhấn mạnh những điểm mạnh, lợi ích của ý tưởng mà bạn đang muốn trình bày.
Tôi vẫn nhớ lần đầu tiên thuyết trình một dự án lớn, tôi đã dùng rất nhiều từ chuyên ngành mà không giải thích, khiến cho mọi người không hiểu. Từ đó, tôi rút ra bài học là phải luôn đặt mình vào vị trí người nghe, cố gắng diễn đạt sao cho ai cũng có thể nắm bắt được.
Phản hồi đồng nghiệp và cấp trên một cách khéo léo
Việc phản hồi, dù là cho đồng nghiệp hay cấp trên, đòi hỏi sự tinh tế và khéo léo đặc biệt. Không ai muốn nghe những lời chỉ trích trực diện, dù nó có đúng đến mấy.
Cá nhân tôi thường áp dụng phương pháp “kẹp bánh mì”: bắt đầu bằng một lời khen thật lòng, sau đó đưa ra góp ý mang tính xây dựng, và kết thúc bằng một câu động viên tích cực.
Chẳng hạn, khi cần góp ý về một báo cáo của đồng nghiệp, tôi sẽ nói: “Bài báo cáo này có nhiều ý tưởng rất hay, đặc biệt là phần phân tích thị trường.
Tuy nhiên, nếu bạn có thể sắp xếp lại các dữ liệu ở mục 3 theo dạng biểu đồ, có lẽ sẽ dễ nhìn và thuyết phục hơn nhiều đó. Dù sao thì cũng rất tốt rồi!”.
Cách này giúp người nghe không cảm thấy bị tấn công mà thay vào đó, họ sẽ tiếp nhận góp ý một cách cởi mở hơn.
Khi “lời nói chẳng mất tiền mua”: Nghệ thuật ứng xử trên mạng xã hội
Trong kỷ nguyên số, mạng xã hội đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của chúng ta. Tôi cũng như bạn, dành khá nhiều thời gian lướt Facebook, Zalo, hay TikTok.
Nhưng cũng chính vì sự tiện lợi và tốc độ của nó mà đôi khi, chúng ta vô tình “lỡ lời” trên không gian ảo, gây ra những hiểu lầm không đáng có, thậm chí là những tranh cãi nảy lửa.
Tôi đã từng chứng kiến nhiều mối quan hệ đổ vỡ, nhiều cơ hội bị đánh mất chỉ vì một dòng bình luận thiếu suy nghĩ. Mạng xã hội giống như một con dao hai lưỡi vậy, nó có thể giúp bạn kết nối với cả thế giới nhưng cũng có thể khiến bạn tự cô lập mình nếu không biết cách sử dụng ngôn ngữ một cách khôn ngoan.
Viết bình luận, đăng bài sao cho “duyên” và hiệu quả
Khi đăng bài hay bình luận trên mạng xã hội, điều đầu tiên tôi luôn nghĩ đến là: thông điệp này có mang lại giá trị tích cực không? Nó có thể bị hiểu lầm theo nhiều cách không?
Tôi thường tránh những từ ngữ mang tính công kích, phán xét hay quá tiêu cực. Thay vào đó, tôi chọn cách diễn đạt trung lập, mang tính chia sẻ hoặc đặt câu hỏi mở để khuyến khích thảo luận.
Ví dụ, thay vì nói “Cái này dở tệ!”, tôi có thể viết “Tôi thấy phần này có vẻ chưa thực sự phù hợp với mục tiêu ban đầu, có lẽ cần xem xét lại?”. Hoặc khi chia sẻ quan điểm cá nhân, tôi luôn thêm vào những câu như “theo ý kiến của tôi”, “cảm nhận cá nhân”, để thể hiện sự tôn trọng những góc nhìn khác.
Xử lý những tình huống “drama” trên không gian ảo
“Drama” trên mạng xã hội là điều không ai mong muốn nhưng lại rất thường gặp. Tôi nhớ có lần, một bài đăng của tôi bị hiểu sai hoàn toàn và có người đã bình luận rất gay gắt.
Lúc đó, tôi có thể chọn cách đáp trả lại bằng những lời lẽ tương tự, nhưng tôi đã không làm vậy. Tôi chọn cách bình tĩnh giải thích, trình bày lại ý định ban đầu của mình một cách lịch sự.
Nếu cuộc tranh luận có vẻ đi quá xa, tôi sẽ ngừng lại, đôi khi là xóa bình luận hoặc bài đăng nếu thấy cần thiết để tránh làm mọi thứ leo thang. Quan trọng nhất là đừng để những cảm xúc tiêu cực trên mạng ảnh hưởng đến cuộc sống thực của bạn.
Học cách kiểm soát lời nói trên mạng xã hội cũng chính là học cách kiểm soát cảm xúc của bản thân.
Thấu hiểu đối tượng nghe: Đặt mình vào vị trí của họ để chọn từ
Tôi đã nhận ra rằng, một trong những bí quyết lớn nhất để giao tiếp thành công không phải là nói những gì bạn muốn nói, mà là nói những gì người nghe muốn nghe – theo cách mà họ có thể tiếp nhận tốt nhất.
Điều này đòi hỏi bạn phải có khả năng “đặt mình vào giày người khác”, tức là thấu hiểu tâm lý, kiến thức, và thậm chí cả cảm xúc của đối phương. Cá nhân tôi đã trải qua rất nhiều cuộc nói chuyện không hiệu quả chỉ vì không dành đủ thời gian để tìm hiểu người đối diện mình là ai.
Khi bạn làm được điều này, việc lựa chọn từ ngữ sẽ tự động trở nên phù hợp và có sức ảnh hưởng hơn rất nhiều.
Từ ngữ phù hợp với lứa tuổi, giới tính và nền tảng văn hóa
Mỗi nhóm đối tượng sẽ có những đặc điểm riêng biệt về lứa tuổi, giới tính hay nền tảng văn hóa. Chẳng hạn, khi nói chuyện với các bạn trẻ gen Z ở Việt Nam, tôi thường có thể sử dụng những từ ngữ, cụm từ bắt trend, gần gũi với giới trẻ.
Nhưng khi nói chuyện với một người lớn tuổi, tôi sẽ chọn từ ngữ trang trọng hơn, dùng kính ngữ phù hợp và tránh những tiếng lóng mà họ có thể không hiểu.
Về văn hóa, tôi luôn rất cẩn trọng khi đề cập đến các vấn đề nhạy cảm, cố gắng tìm hiểu phong tục, tập quán của người nghe để tránh những hiểu lầm đáng tiếc.
Ví dụ, trong một số nền văn hóa, việc giao tiếp trực tiếp, thẳng thắn là tốt, nhưng ở một số khác, sự tế nhị, gián tiếp lại được đánh giá cao hơn.
Khai thác ngôn ngữ cơ thể và tín hiệu phi ngôn ngữ
Ngoài từ ngữ, ngôn ngữ cơ thể và các tín hiệu phi ngôn ngữ cũng đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc truyền tải thông điệp. Đôi khi, một ánh mắt, một nụ cười, hay một cử chỉ cũng có thể nói lên nhiều điều hơn cả ngàn lời nói.
Tôi luôn cố gắng duy trì giao tiếp bằng mắt khi nói chuyện, điều này thể hiện sự tôn trọng và lắng nghe. Đồng thời, tôi cũng quan sát ngôn ngữ cơ thể của người nghe để điều chỉnh lời nói của mình.
Nếu thấy họ có vẻ không thoải mái, nhăn mặt, hoặc tỏ ra mất tập trung, đó là lúc tôi cần phải thay đổi cách tiếp cận, có thể là hỏi lại để đảm bảo họ hiểu rõ, hoặc thậm chí là tạm dừng cuộc nói chuyện để không làm họ cảm thấy bị áp lực.
Những “cạm bẫy” ngôn ngữ thường gặp: Cách tránh và sửa chữa
Chắc chắn ai trong chúng ta cũng từng một lần “sẩy chân” trong lời nói, đúng không? Tôi cũng vậy thôi, đôi khi vì vội vàng, đôi khi vì chủ quan mà tôi đã mắc phải những lỗi diễn đạt khiến người nghe khó hiểu, thậm chí là cảm thấy khó chịu.
Nhưng điều quan trọng không phải là bạn có mắc lỗi hay không, mà là bạn học được gì từ những lỗi đó và cách bạn sửa chữa chúng như thế nào. Việc nhận diện được những “cạm bẫy” ngôn ngữ phổ biến sẽ giúp chúng ta cẩn trọng hơn và từng bước hoàn thiện khả năng giao tiếp của mình.
Mắc lỗi từ vựng, ngữ pháp và cách diễn đạt rập khuôn
Lỗi từ vựng, ngữ pháp là những điều cơ bản nhất nhưng lại dễ mắc phải nhất. Tôi thường xuyên đọc sách, báo tiếng Việt để trau dồi vốn từ và cách dùng từ chuẩn xác.
Một lỗi nữa mà tôi thấy nhiều người, bao gồm cả tôi trước đây, hay mắc phải là sử dụng cách diễn đạt rập khuôn, thiếu tự nhiên. Những câu nói như “em rất mong nhận được sự hợp tác của anh/chị” hay “rất hân hạnh được phục vụ quý khách” nghe thì lịch sự nhưng nếu dùng quá nhiều và không đúng ngữ cảnh sẽ trở nên sáo rỗng.
Thay vào đó, tôi cố gắng dùng những câu từ mang tính cá nhân hơn, thể hiện sự chân thành và độc đáo của riêng mình. “Tôi rất vui nếu chúng ta có thể cùng nhau thực hiện dự án này” nghe có phải gần gũi và thật hơn không?
Khi lời nói vô tình gây tổn thương: Học cách xin lỗi và cải thiện
Đôi khi, chúng ta vô tình nói ra những lời gây tổn thương người khác mà không hề hay biết. Tôi vẫn nhớ có lần, trong lúc nóng giận, tôi đã nói một câu thiếu suy nghĩ với một người bạn thân.
Sau đó, tôi cảm thấy hối hận vô cùng. Điều quan trọng nhất khi nhận ra mình đã sai là phải biết nói lời xin lỗi một cách chân thành và không đổ lỗi. Một lời xin lỗi thật lòng có thể hàn gắn rất nhiều vết rạn nứt.
Hơn nữa, sau mỗi lần như vậy, tôi luôn tự hỏi bản thân: “Tại sao mình lại nói như vậy? Lần tới, mình sẽ làm gì để tránh lặp lại lỗi này?”. Việc nhìn nhận và phân tích những sai lầm của bản thân sẽ giúp bạn cải thiện kỹ năng giao tiếp một cách bền vững.
| Tình huống | Cách dùng từ nên tránh | Cách dùng từ nên áp dụng | Lợi ích |
|---|---|---|---|
| Góp ý cho đồng nghiệp | “Bạn làm cái này sai rồi!” | “Mình nghĩ có cách khác để làm phần này hiệu quả hơn, bạn xem thử nhé.” | Tránh gây áp lực, giữ hòa khí, khuyến khích hợp tác. |
| Từ chối lời mời | “Không, tôi bận rồi.” | “Cảm ơn lời mời của bạn, nhưng tiếc quá tôi có việc đột xuất. Hẹn bạn dịp khác nhé!” | Thể hiện sự tôn trọng, giữ quan hệ tốt đẹp. |
| Giao tiếp với khách hàng | “Chúng tôi không thể làm được.” | “Chúng tôi sẽ tìm giải pháp tốt nhất cho bạn, hoặc đề xuất phương án thay thế.” | Tạo cảm giác chuyên nghiệp, quan tâm đến khách hàng. |
| Xin lỗi | “Nếu bạn thấy khó chịu thì tôi xin lỗi.” | “Tôi thực sự xin lỗi vì đã làm bạn buồn. Tôi đã sai và sẽ cố gắng không lặp lại.” | Thể hiện sự chân thành, nhận trách nhiệm, hàn gắn mối quan hệ. |
Xây dựng ấn tượng cá nhân: Lời nói là tấm danh thiếp của bạn
Bạn có bao giờ nghĩ rằng, mỗi lời bạn nói ra giống như một nét vẽ phác họa nên chân dung của bạn trong mắt người khác không? Tôi tin rằng, lời nói chính là tấm danh thiếp quý giá nhất mà bạn có.
Nó không chỉ đơn thuần là công cụ để truyền đạt thông tin, mà còn là phương tiện mạnh mẽ để thể hiện cá tính, giá trị và đẳng cấp của bạn. Trong môi trường kinh doanh hiện đại hay thậm chí là trong các mối quan hệ cá nhân, một phong cách giao tiếp độc đáo, tự tin và khéo léo sẽ giúp bạn nổi bật, tạo được sự tin cậy và để lại ấn tượng khó phai.
Phát triển phong cách giao tiếp riêng, độc đáo
Để có một phong cách giao tiếp riêng, tôi đã mất khá nhiều thời gian để tìm hiểu bản thân mình. Tôi tự hỏi: mình muốn truyền tải hình ảnh như thế nào?
Mình muốn mọi người nhớ đến mình ra sao qua lời nói? Từ đó, tôi cố gắng kết hợp sự tự nhiên của mình với những nguyên tắc giao tiếp hiệu quả. Ví dụ, tôi thích dùng những câu chuyện cá nhân để minh họa cho quan điểm của mình, điều này giúp lời nói của tôi trở nên gần gũi và đáng tin cậy hơn.
Đừng cố gắng bắt chước người khác một cách rập khuôn, bởi vì sự chân thật và độc đáo mới là yếu tố tạo nên sức hút thực sự. Hãy để lời nói của bạn phản ánh con người thật của bạn, nhưng ở một phiên bản tốt nhất, tinh tế nhất.
Luyện tập và tự tin thể hiện bản thân
Có câu nói “Văn ôn võ luyện”, và giao tiếp cũng không phải là ngoại lệ. Tôi không phải là người sinh ra đã có tài ăn nói lưu loát, mà tất cả đều là quá trình luyện tập không ngừng nghỉ.
Mỗi ngày, tôi dành thời gian đọc sách, xem các bài diễn thuyết, và thậm chí là tự ghi âm giọng nói của mình để lắng nghe và điều chỉnh. Khi có cơ hội, tôi luôn chủ động tham gia vào các cuộc trò chuyện, dù là nhỏ nhất, để rèn luyện sự tự tin.
Điều quan trọng là bạn phải dám nói, dám thể hiện bản thân, dù có mắc lỗi cũng đừng nản lòng. Bởi vì, mỗi lần bạn mở lời, mỗi lần bạn đối mặt với một tình huống giao tiếp, đó chính là một cơ hội để bạn trưởng thành và trở thành một phiên bản tốt hơn của chính mình.
Lời kết
Bạn thấy đấy, giao tiếp không chỉ là việc trao đổi thông tin, mà còn là cả một nghệ thuật và khoa học nữa. Tôi luôn tâm niệm rằng, mỗi lời nói của mình đều có sức mạnh riêng, có thể kết nối hoặc đẩy xa mọi người. Việc hiểu rõ ngữ cảnh, đối tượng và không ngừng trau dồi khả năng diễn đạt sẽ giúp bạn tự tin hơn rất nhiều trong mọi mối quan hệ, từ công việc đến cuộc sống cá nhân. Hãy nhớ rằng, lời nói là tấm gương phản chiếu con người bạn, vì vậy hãy chăm chút cho nó thật kỹ lưỡng nhé!
Những thông tin hữu ích bạn cần biết
1. Luôn dành vài giây để suy nghĩ trước khi nói hoặc viết, đặc biệt là trong những tình huống nhạy cảm.
2. Quan sát và lắng nghe chủ động để nắm bắt ngữ cảnh, tâm trạng của đối phương trước khi đưa ra phản hồi.
3. Sử dụng “ngôn ngữ cơ thể” (ánh mắt, cử chỉ, nụ cười) một cách tự nhiên để tăng cường hiệu quả giao tiếp.
4. Học cách diễn đạt tích cực và mang tính xây dựng, tránh những từ ngữ gây tổn thương hoặc hiểu lầm.
5. Đừng ngại nói lời xin lỗi chân thành khi bạn nhận ra mình đã mắc lỗi, điều đó sẽ giúp hàn gắn mọi chuyện.
Những điều quan trọng bạn cần nhớ
Giao tiếp hiệu quả là chìa khóa mở cánh cửa thành công và hạnh phúc trong mọi lĩnh vực. Việc làm chủ lời nói, thấu hiểu ngữ cảnh và đối tượng sẽ giúp bạn xây dựng được những mối quan hệ bền chặt, chuyên nghiệp và tránh được những hiểu lầm không đáng có. Hãy luôn tự tin, chân thành và tinh tế trong từng câu chữ để lời nói của bạn luôn mang lại giá trị tốt đẹp nhất.
Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ) 📖
Hỏi: Dù biết tầm quan trọng của việc chọn lọc từ ngữ, tại sao đôi khi chúng ta vẫn bị “bí từ” hoặc dùng từ chưa thật sự “đắt giá”?
Đáp: Bạn biết không, bản thân tôi cũng từng trải qua cảm giác đó rất nhiều lần! Cứ như có một rào cản vô hình nào đó ngăn mình thể hiện đúng ý vậy. Theo kinh nghiệm của tôi và những gì tôi quan sát được, có vài lý do chính khiến chúng ta dễ rơi vào tình trạng “bí từ” hay dùng từ chưa “chuẩn” lắm.
Thứ nhất, thường là do vốn từ vựng của chúng ta chưa thực sự phong phú. Chúng ta biết từ đó, nhưng lại không nhớ ra hoặc không tìm được từ đồng nghĩa, trái nghĩa phù hợp để diễn đạt sắc thái tinh tế hơn.
Cứ y như mình có tiền trong túi mà không nhớ ví để đâu ấy! Thứ hai, áp lực tâm lý cũng đóng vai trò rất lớn. Khi đứng trước một tình huống quan trọng như phỏng vấn xin việc, thuyết trình, hay thậm chí là phản hồi một bình luận “khó nhằn” trên mạng xã hội, chúng ta dễ bị lo lắng, hồi hộp.
Lúc đó, não bộ như bị “đóng băng” một phần, khiến việc sắp xếp và lựa chọn từ ngữ trở nên khó khăn hơn. Tôi nhớ có lần mình đi thuyết trình, dù đã chuẩn bị rất kỹ nhưng khi đứng trước đám đông, tự nhiên quên mất một vài từ then chốt, phải loay hoay tìm cách diễn đạt khác.
Cũng có khi, chúng ta chưa thực sự hiểu rõ đối tượng và ngữ cảnh giao tiếp. Một từ có thể rất hay trong hoàn cảnh này, nhưng lại thành thô lỗ hoặc không phù hợp trong hoàn cảnh khác.
Việc không xác định rõ mục đích giao tiếp cũng dễ khiến lời nói của chúng ta trở nên lan man, dài dòng và thiếu trọng tâm. Cuối cùng, đôi khi chỉ đơn giản là chúng ta thiếu thói quen “đẩy” ngôn ngữ ra ngoài.
Giống như bạn học rất nhiều lý thuyết nhưng lại ít khi thực hành vậy. Từ vựng chỉ thực sự trở thành của mình khi được sử dụng thường xuyên trong cả nói và viết.
Hỏi: Làm thế nào để chúng ta có thể lựa chọn từ ngữ thật “tinh tế” và “khéo léo” trong những tình huống “nhạy cảm”, ví dụ như khi phỏng vấn xin việc hay giải quyết mâu thuẫn?
Đáp: À, đây đúng là phần “khó nhằn” nhưng cũng là “đắt giá” nhất đấy! Cá nhân tôi đã rút ra được kha khá kinh nghiệm từ những lần “vấp ngã” của mình. Để dùng từ tinh tế trong những tình huống nhạy cảm, điều đầu tiên và quan trọng nhất, theo tôi, là hãy lắng nghe thật kỹ và quan sát thật tinh ý.
Khi đi phỏng vấn, tôi luôn cố gắng lắng nghe không chỉ nội dung câu hỏi mà cả cách nhà tuyển dụng dùng từ, ngữ điệu của họ. Điều này giúp tôi hiểu rõ hơn “văn hóa ngôn ngữ” của công ty, từ đó đưa ra câu trả lời phù hợp, vừa chuyên nghiệp lại vừa thể hiện sự tôn trọng.
Ví dụ, thay vì dùng từ quá suồng sã, tôi sẽ chọn những từ trang trọng hơn. Trong trường hợp giải quyết mâu thuẫn, việc lắng nghe giúp bạn thấu hiểu cảm xúc và quan điểm của đối phương, từ đó chọn được những lời lẽ xoa dịu, tránh đẩy căng thẳng lên cao.
Hãy luôn đặt mình vào vị trí của người nghe để dự đoán phản ứng của họ nhé. Bí quyết thứ hai là chuẩn bị kỹ lưỡng nhưng phải linh hoạt. Trước mỗi buổi phỏng vấn hay cuộc trò chuyện quan trọng, tôi thường gạch đầu dòng những ý chính muốn nói và cả những từ khóa “đắt giá” mình có thể dùng.
Nhưng quan trọng là đừng học thuộc lòng như một cái máy! Hãy tập luyện để lời nói thật tự nhiên, có cảm xúc. Ngôn ngữ cơ thể cũng cực kỳ quan trọng đó.
Một nụ cười thân thiện, ánh mắt giao tiếp vừa phải và tư thế tự tin có thể “cứu vãn” cả một câu nói chưa thật hoàn hảo của bạn đấy. Tôi từng thấy có ứng viên dù không nói tiếng Anh giỏi lắm nhưng nhờ sự tự tin và ngôn ngữ cơ thể tốt, vẫn ghi điểm trong mắt nhà tuyển dụng.
Cuối cùng, hãy tập trung vào việc dùng từ ngữ tích cực và mang tính xây dựng, đặc biệt khi góp ý hay phản hồi. Tránh dùng từ lóng, từ địa phương nếu đối tượng giao tiếp của bạn rộng, và luôn giữ một thái độ điềm tĩnh, kiểm soát cảm xúc khi nói.
Hỏi: Có cách nào để biến việc học từ ngữ thành một thói quen thú vị và hiệu quả, giúp chúng ta không còn ngại ngùng khi giao tiếp không?
Đáp: Chắc chắn rồi! Nếu việc học từ ngữ cứ khô khan như ngày xưa đi học thì ai mà muốn theo đuổi, phải không? Để biến nó thành niềm vui và đạt hiệu quả cao, tôi đã tự mình thử nghiệm và thấy những cách này cực kỳ hữu ích.
Đầu tiên, hãy biến việc đọc sách, báo, xem phim hay nghe nhạc tiếng Việt thành một phần không thể thiếu trong ngày của bạn. Tôi thường đọc ít nhất một bài báo hoặc một chương sách mỗi ngày.
Khi gặp từ mới, thay vì tra ngay, tôi cố gắng đoán nghĩa qua ngữ cảnh, sau đó mới kiểm tra lại. Cách này giúp não bộ “vận động” và ghi nhớ tốt hơn. Hơn nữa, đọc sách, báo thường xuyên không chỉ tăng vốn từ mà còn giúp tôi cập nhật tin tức, có thêm nhiều chủ đề để nói chuyện nữa.
Thứ hai, hãy “đắm mình” vào môi trường giao tiếp tiếng Việt càng nhiều càng tốt. Điều này có nghĩa là bạn hãy chủ động nói chuyện, tham gia vào các hội nhóm, diễn đàn tiếng Việt trên mạng xã hội.
Tôi thường xuyên tương tác với độc giả trên blog, trả lời bình luận, hoặc tham gia các buổi workshop. Mỗi lần như vậy là một cơ hội để tôi thực hành, kiểm tra xem từ ngữ mình dùng đã phù hợp, tự nhiên chưa.
Đừng ngại mắc lỗi nhé, vì đó là cách chúng ta học hỏi nhanh nhất. Một mẹo nhỏ tôi rất thích là tự thu âm giọng nói của mình khi luyện tập hoặc khi kể một câu chuyện nào đó.
Nghe lại sẽ giúp bạn nhận ra những lỗi phát âm, cách ngắt nghỉ, và cả việc lặp từ nữa. Tôi đã tiến bộ rất nhiều nhờ thói quen này đấy. Cuối cùng, hãy luôn tin tưởng vào bản thân mình.
Sự tự tin là “chìa khóa vàng” giúp bạn vượt qua mọi rào cản giao tiếp. Cứ luyện tập thường xuyên, kiên trì, rồi bạn sẽ thấy mình lột xác từng ngày, nói năng lưu loát, trôi chảy và tinh tế hơn rất nhiều.
Chúc bạn thành công trên hành trình làm chủ ngôn ngữ nhé!
